Συνωμοσίες

0

synomo

Από αρχαιοτάτων χρόνων, μέσα στις ανθρώπινες κοινωνίες, τα ιδιωτικά συμφέροντα διαχωρίζονται. Το καλώς ή κακώς εννοούμενο συμφέρον του ενός συγκρούεται με το καλώς ή κακώς εννοούμενο συμφέρον του άλλου.

Τυχαίνει, επίσης, πολλές φορές, τα συμφέροντα κάποιων να ταυτίζονται μεταξύ τους. Και συχνά οι άνθρωποι, ως κοινωνικά αλλά και ωφελιμιστικά όντα, σχηματίζουν ομάδες το συνδετικό υλικό των οποίων είναι το κοινό συμφέρον.

Κάποιες φορές, αυτές οι ομάδες δεν είναι φανερές. Όχι από μυστικοπάθεια, αλλά καθ’ ότι η άγνοια ύπαρξης της ομάδας εξυπηρετεί καλύτερα το σκοπό για τον οποίο σχηματίστηκε, αποτρέπει το σχηματισμό αντίπαλης στα συμφέροντα αυτά ομάδας, και κρατάει κρυφές τις επί μέρους στρατηγικές. Σε κάποιες από τις περιπτώσεις, εν τέλει, αυτές οι ομάδες αποφασίζουν να τελέσουν παράνομες ή ανήθικες πράξεις για να πετύχουν το στόχο τους.

Η συνωμοσία, τελικώς, είναι ένα γεγονός εγγενές στην δυναμική των ανθρωπίνων κοινωνιών.

 

Ένα κυρίως ολιγαρχικό φαινόμενο

Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, τρία είναι τα πολιτεύματα: η τυραννία (αρχή του ενός), η ολιγαρχία (των λίγων, όπου ανάλογα με το φορέα εξουσίας μπορεί να είναι στρατοκρατία, θεοκρατία, κτλ, στην περίπτωσή μας πλουτοκρατία), και η οχλοκρατία (μία κατάσταση κυριαρχίας του όχλου).

Μία τυραννική εξουσία, ένας δικτάτορας δεν χρειάζεται συνωμοσίες για να πετύχει αυτό που θέλει. Απλά διατάζει, και γίνεται. Η κατάσταση οχλοκρατίας, επίσης, είναι εξ’ ορισμού πρότερη του σχηματισμού συμμαχιών και συνεργατικών δομών. Σε όλο το εύρος μεταξύ αυτών των δύο, όμως, υπάρχουν τα περιθώρια για διαφόρων ειδών πολιτικές διεργασίες.

Σε μία παγκόσμια κοινότητα των τελευταίων δεκαετιών, με φορέα εξουσίας το χρήμα, και με ολιγαρχικοποιημένες τις κυρίαρχες δυνάμεις, οι ομάδες συμφερόντων πράγματι είναι πολλές και ποικίλες. Αρκετές από αυτές είναι φανερές. Όμως είναι λογικό και αυτονόητο μέσα και έξω από αυτές να υπάρχουν πολλαπλάσιες που δεν είναι ορατές δια γυμνού οφθαλμού.

 

Η απαξίωση

Σε αυτές τις κοινωνίες παρατηρείται μία συνεχώς διευρυνόμενη ανισότητα και σαφής διαχωρισμός δύο διαφορετικών κόσμων με βάση την οικονομική και άρα πολιτική δύναμη. Η κυριαρχία του 1% απέναντι στο 99% έγινε ακόμα και mainstream σύνθημα με αφορμή το κίνημα Occupy. Αυτή η δυναμική φαίνεται ότι παράγει δύο φαινόμενα.

Πρώτον, εμφανίζεται μία αυξανόμενη δυσπιστία προς στους θεσμούς, που είναι πασιφανές πλέον ότι έχουν αποτύχει να προσφέρουν στο λαό τα υλικά και άυλα αγαθά που είχαν υποσχεθεί. Το όνειρο και η ευημερία ως πηγή νομιμοποίησης της εξουσίας έχουν αντικατασταθεί από τον εφιάλτη και τον φόβο ως το τελευταίο εναπομείναν εργαλείο νοηματοδότησης και διατήρησης της κοινωνικής συνοχής σε μία κατάσταση όπου το επίπεδο ζωής της κάποτε κυρίαρχης μεσαίας τάξης έχει καταρρεύσει.

Δεύτερον, ακριβώς απέναντι σε αυτό, ενισχύεται η τάση δαιμονοποίησης απέναντι στις “θεωρίες συνωμοσίας”. Αυτή η απαξίωση χρησιμοποιείται ως μέτρο καταστολής απέναντι στην αμφισβήτηση και την κινητοποίηση ενάντια στους αποτυχημένους ηγεμονικούς θεσμούς.

Φτάνουμε στο σημείο, σήμερα, ο όρος “θεωρία συνωμοσίας” να είναι πλέον απόλυτα συνυφασμένος με την παράνοια. Θεωρίες συνωμοσίας είναι “αυτά στα οποία πιστεύουν παλαβοί, αναξιόπιστοι και απατεώνες”.

Κατά την επίσημη ρητορική, αποκλείεται να υπάρχουν ειδικά συμφέροντα που μηχανορραφούν υπέρ της θεσμοθέτησης και ενίσχυσης των προνομίων τους. Ούτε βιομήχανοι. Ούτε τραπεζίτες. Κανείς. Η υγιής επιχειρηματικότητα δεν χρησιμοποιεί αθέμιτα μέσα. Ο ανταγωνισμός είναι ανοιχτός και αστραφτερός. Τι είναι οι άνθρωποι, μαφιόζοι είναι; Ευρωπαίοι αξιωματούχοι που συνωμοτούν για να ανατρέψουν την κυβέρνηση ενός κράτους μέλους, βουλευτές και κόμματα που προωθούν νομοθετήματα και τροπολογίες υπέρ ειδικών συμφερόντων, όλα αυτά είναι παραληρηματική συνωμοσιολογία. Συνωμοσίες δεν υπάρχουν, και σίγουρα η άρχουσα τάξη δεν έχει καμία δομική εγγύτητα με αυτές. Αν καμιά φορά σκάει κανένα σκάνδαλο, είναι από “μερικά σάπια μήλα”. Ο Τσοχατζόπουλος μπήκε φυλακή. Η δικαιοσύνη είναι αμείλικτη.

Θα έλεγε κανείς ότι πρέπει να κατεβάσουμε όλοι από τη βιβλιοθήκη μας το λεξικό, να βρούμε το λήμμα “συνωμοσία” και να σκίσουμε τη σελίδα.

 

Στην αναζήτηση της αλήθειας 

Στην πραγματικότητα δεν είναι κάθε θεωρία συνωμοσίας για τα σκουπίδια. Ορισμένες φορές πρόκειται για μια απόπειρα να εξηγήσει κανείς τις οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις με αναλυτικό και επιστημονικό τρόπο.

Υπάρχουν δύο κύριες σχολές στον κλάδο της φιλοσοφίας που ονομάζουμε επιστημολογία: ο εμπειρισμός και ο ορθολογισμός.

Ο εμπειρισμός θεωρεί την εμπειρία ως πηγή εγκυρότητας της γνώσης και άρα ως εργαλείο αναζήτησης της αλήθειας. Πιστεύει στη βεβαιότητα των αισθήσεων και των αισθητηριακών δεδομένων. “Nihil est in intellectu quod non prius in sensu” δηλαδή τίποτα δεν μπορεί να υπάρχει στον νου αν δεν περάσει πρώτα από τις αισθήσεις, θεωρεί τον άνθρωπο “tabula rasa” (λευκό πίνακα), τις ιδέες επίκτητο πλούτο, και χρησιμοποιεί κατ’ εξοχήν την επαγωγική μέθοδο.

Αντίθετα, ο ορθολογισμός θεωρεί ότι η έγκυρη γνώση προέρχεται από την ίδια τη νόηση. Ο Λόγος, δηλαδή η λογική, είναι η μόνη πηγή βεβαιότητας, οι ιδέες είναι έμφυτες, και η έγκυρη διαδικασία εξαγωγής συμπερασμάτων είναι η παραγωγική μέθοδος.

Η σοβαρή επιστήμη δεν θεμελιώνει βεβαιότητες χρησιμοποιώντας την παρατήρηση και το πείραμα, δηλαδή εμπειρικά δεδομένα. Η σοβαρή επιστήμη, πριν από όλα τα άλλα, προχωρά στη διαμόρφωση μιας υπόθεσης. Τα πειραματικά δεδομένα και η παρατήρηση παίζουν το ρόλο ενδείξεων και ερεθισμάτων για τη διαμόρφωση υποθέσεων. (Γι αυτό και η μοναδική απολύτως βέβαιη επιστήμη είναι τα μαθηματικά. Γιατί δεν βασίζονται σε κανένα δεδομένο προερχόμενο από τις αισθήσεις, αλλά είναι εξ ολοκλήρου προϊόν της διάνοιας.)

Όταν προσπαθούμε να κατανοήσουμε τον κόσμο, ερμηνεύοντας τα πολιτικά γεγονότα και αναλύοντας τη δυναμική των πολιτικών εξελίξεων, πρέπει να χρησιμοποιούμε όλο και λιγότερο αυτό που φαίνεται, και να ξεκινάμε διαμορφώνοντας ορθολογικές υποθέσεις.

Σε μεγάλης σημασίας πολιτικά γεγονότα όπως βίαιες αλλαγές καθεστώτων, τρομοκρατικές επιθέσεις ή δολοφονίες προσωπικοτήτων, ξεκινάμε θέτοντας τα θεμελιώδη ερωτήματα: ποιος ωφελείται, ποιος έχει την τεχνική ικανότητα να παράξει τα παρατηρηθέντα φαινόμενα, ποιο είναι το μήνυμα, και ποια πολιτική ατζέντα εξυπηρετείται από την ρητορική και την ερμηνεία που προβάλλεται από τις δυνάμεις που ελέγχουν την ενημέρωση και το δημόσιο διάλογο.

Όταν ένα τέτοιο γεγονός είναι πράγματι αποτέλεσμα συνωμοσίας, δεν είναι ανάγκη όλοι οι συμμετέχοντες να έχουν συνείδηση της συμμετοχής τους. Μία συνωμοσία μπορεί να λάβει χώρα και σε πολλαπλά επίπεδα συνειδητότητας. Ακόμα και μέσα από δημόσιους θεσμούς, μπορούν με στοχευμένο έλεγχο και τους κατάλληλους ανθρώπους στις κατάλληλες θέσεις να χρησιμοποιηθούν κρατικοί πόροι και εργατικό δυναμικό, για την εκτέλεση ιδιωτικών σχεδίων και σκοπών, με προγραμματισμούς ενταγμένους σε γραφειοκρατικούς μηχανισμούς.

Αν όχι το πιο γνωστό, πάντως το πιο αντιπροσωπευτικό ιστορικά καταγεγραμμένο παράδειγμα είναι η “επιχείρηση Βαλκυρία”. Το σχέδιο “Βαλκυρία” ήταν μία προσεκτικά σχεδιασμένη στρατιωτική άσκηση της γραφειοκρατίας του 3ου Ράιχ κατά τη διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, που προοριζόταν να ενεργοποιηθεί σε περίπτωση γενικής πολιτικής ανωμαλίας και να περισώσει την εξουσία των Ναζί, ακόμα και σε περίπτωση θανάτου του Χίτλερ.

Αργότερα, το σχέδιο αυτό επανασχεδιάστηκε από τον συνταγματάρχη Κλάους φον Στάουφενμπεργκ, και αφού οι τροποποιήσεις υπεγράφησαν από τον ίδιο τον Χίτλερ, χρησιμοποιήθηκε για την οργάνωση ενός πραξικοπήματος ενάντια στο χιτλερικό καθεστώς από τον ίδιο και μία μικρή ομάδα που επιθυμούσαν τον τέλος του Πολέμου και τη συνθηκολόγηση με τους Συμμάχους. Το σχέδιο, μάλιστα, περιλάμβανε δολοφονία του Χίτλερ, η οποία απέτυχε κατά τύχη, όπως απεικονίζεται και στην κινηματογραφική ταινία που έχει γυριστεί για το γεγονός αυτό.

 

Επίλογος

Το να βλέπει κανείς συνωμοσίες παντού, είναι παράνοια. Όπως και οι ανορθολογικές υποθέσεις (μας κυβερνούν ερπετά, Ιλουμινάτι, μας ψεκάζουν) είναι παραληρηματικού χαρακτήρα απόπειρες αποπροσανατολισμού και πώλησης βιβλίων φαντασίας. Όμως, το να μην θέλει να αναγνωρίσει και να ερευνήσει κανείς αυτές που αποτελούν τη μόνη ορθολογική εκδοχή, είναι άρνηση της αντικειμενικής πραγματικότητας.

Όσοι ενδιαφερόμαστε σοβαρά για την ίδια την πολιτική, θα πρέπει να κρατήσουμε τη σελίδα του λεξικού ακέραια. Να βλέπουμε κριτικά την προπαγάνδα που κατακλύζει τα μάτια, τα αυτιά και τις αισθήσεις, και να επιστρατεύουμε την επιστημονική μέθοδο για να βγάζουμε πολιτικά συμπεράσματα.

[Συνεχίζεται…]

Σχετικά Με Το Συντάκτη

Μιχάλης Χιωτίνης

Μέσα από ένα αρχιτεκτονικό γραφείο, σχεδίαζα πράγματα που στέκονται. Σήμερα, μέσα από μια χώρα που καταρρέει, ψάχνω να βρω τι στέκει και τι δεν στέκει.

Αφήστε Ένα Σχόλιο

three + fifteen =

Simple Share Buttons