Οδοιπορικό στη Λέσβο: Mέρος 2ο – από τη Μαρία Παρέντη και το Skouliki Tom

0

 

18

Αργήσαμε αλλά τα καταφέραμε. Ήρθε η ώρα να μοιραστούμε μαζί σας το δεύτερο μέρος του οδοιπορικού που έκανε η Μαρία Παρέντη και To Skouliki Tom στη Λέσβο.

 

(Μπορείτε να διαβάσετε το πρώτο μέρος εδώ.)

 
14 Φεβρουαρίου: Η μέρα των ερωτευμένων έμελλε να είναι για εμάς και η πιο καταθλιπτική από όλες. Ξεκινήσαμε από την Αγία Μαρίνα με προορισμό το χωριό Κάτω Τρίτος που έγινε πρόσφατα διάσημο για το νεκροταφείο προσφύγων που “φιλοξενεί”.

 
Μετά από ολιγόωρη περιπλάνηση, το GPS της Μαρίας μας οδήγησε σωστά και σύντομα βρεθήκαμε στα στενά έρημα σοκάκια του χωριού, όπου μετά βίας χωρούσε το αυτοκίνητο. Αυτό που ψάχναμε δεν ήταν καν ένα νεκροταφείο αλλά ένα χωράφι που διαμορφώθηκε βιαστικά για αυτόν το σκοπό.

 
Ρωτήσαμε έναν παππού που βρέθηκε στο δρόμο μας.Ποιο από τα δύο νεκροταφεία μας ψάχνετε; Γιατί εδώ και λίγο καιρό έχουμε δύο”, επέστρεψε την ερωτησή μας με λυπημένο ύφος. Μας καθοδήγησε σε δρομάκια ανάμεσα από χωράφια με ελιές. “Θα το δείτε εκεί, στο αριστερό σας χέρι.”

 
Αφήσαμε το αυτοκίνητο σε ένα ξέφωτο. Δεν ξέραμε αν βρισκόμασταν στο σωστό σημείο. Κάναμε το γύρο ενός οικοπέδου και τότε τις είδαμε από μακριά. Χαμηλές μαρμάρινες πλάκες μπροστά από δεκάδες χωματένιους τάφους.

ten
Το οικόπεδο ήταν μεγάλο και περιφραγμένο. Διστάζοντας να εισβάλουμε πηδώντας τα σύρματα, περιπλανηθήκαμε λίγο ακόμα, μήπως βρούμε κάποιο άνοιγμα ή ανοιχτή πόρτα. Ένας χωρικός, του οποίου τραβήξαμε την προσοχή, προσφέρθηκε να μας δείξει μια “κερκόπορτα”, από όπου θα μπορούσαμε να μπούμε στο χώρο.

 
Πλησιάσαμε διστακτικά προσπερνώντας μια σκηνή και ένα τραπέζι. Δεν ξέραμε αν μας επιτρεπόταν να βρισκόμαστε εκεί, χωρίς άδεια. Μόλις είχαμε αρχίσει να τραβάμε τις πρώτες φωτογραφίες όταν από μακριά είδαμε να έρχονται δυο άντρες, με όχι και τις καλύτερες διαθέσεις. Καθώς έφτασαν πιο κοντά, δεν αργήσαμε να αναγνωρίσουμε τον έναν από αυτούς.

 
Ήταν ο Μουστάφα Ντάουα, για τον οποίο είχαμε διαβάσει πολλά. 29 ετών, από την Αίγυπτο, φοιτητής του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου στην Κομοτηνή, Ο Μουστάφα πριν από ένα χρόνο περίπου, χωρίς να έχει ολοκληρώσει τις σπουδές του, μετακόμισε στη Λέσβο για να εργαστεί ως διερμηνέας σε γερμανική ΜΚΟ.

 
“Ποιος σας άφησε να μπείτε;” μας ρώτησε εκνευρισμένος. Βλέποντας τη φωτογραφική μηχανή έγινε ακόμα πιο καχύποπτος. “Δεν επιτρέπεται να βρίσκεστε εδώ.” Η Μαρία ανέλαβε να του εξηγήσει τους λόγους της “εισβολής” μας. Τον είδαμε να μαλακώνει.

 
Από τότε που κυκλοφόρησαν στο διαδίκτυο οι πρώτες φωτογραφίες από το νεκροταφείο, η παρουσία ΜΚΟ, δημοσιογράφων και άλλων που έρχονται από περιέργεια, είναι σχεδόν καθημερινή. Αρκετές ΜΚΟ εκμεταλλεύτηκαν τις φωτογραφίες που τράβηξαν για να μαζέψουν λεφτά δήθεν για το νεκροταφείο, λεφτά που δεν έφτασαν ποτέ στα χέρια μας. Δημοσιογράφοι έβγαζαν φωτογραφίες τη στιγμή που βάζαμε τα σώματα στους λάκκους και τις δημοσίευαν. Άλλοι έφταναν στο σημείο να τραβάνε σέλφι μπροστά στους τάφους. Από τότε έχουμε γίνει πολύ προσεκτικοί.”, μας εξηγεί.

 
Τον ρωτήσαμε πώς ξεκίνησε όλο αυτό. “Αυτή τη στιγμή κάνω μια δουλειά, την οποία πολύ απλά δεν υπάρχει κανείς άλλος να κάνει. Έχω μελετήσει το Ισλαμικό Δίκαιο για 16 χρόνια. Ακούγοντας για τους νεκρούς πρόσφυγες, οι αριθμοί των οποίων αυξάνονταν συνεχώς, αποφάσισα να απευθυνθώ στον Αντιδήμαρχο Καθαριότητας Γεώργιο Κατζανό, ώστε αυτοί οι άνθρωποι να θάβονται σύμφωνα με το Ισλαμικό Δίκαιο, το οποίο ορίζει συγκεκριμένα πώς πρέπει να είναι η ταφή ενός μουσουλμάνου. Μέχρι τότε θάβονταν χωρίς τελετή στον Άγιο Παντελεήμονα.”

 
“Μετά το ναυάγιο της 28ης Οκτωβρίου, υπήρχαν δεκάδες σοροί στο νεκροτομείο του νησιού μέσα σε κοντέινερ. Δεν είχε προβλεφθεί μέρος για την ταφή τους. Το απόγευμα της Παρασκευής 13 Νοεμβρίου επικοινώνησα με τον Αντιδήμαρχο και του ζήτησα να βρεθεί ένας χώρος. Μέσα σε λίγες ώρες, ανταποκρινόμενος στο κάλεσμά μου, ο Αντιδήμαρχος σε συνεννόηση με τις αρχές του χωριού, κανόνισε να παραχωρηθεί αυτό το το χωράφι, ώστε να γίνουν οι πρώτες ταφές. Το πρωί του Σαββάτου, πριν ακόμα βγουν οι απαραίτητες άδειες, μπήκαν μέσα οι μπουλντόζες και το μεσημέρι ξεκίνησαν οι πρώτες ταφές. Εκείνη τη μέρα άνοιξα τους πρώτους έξι τάφους. Πρόκειται για μια οικογένεια. Η γιαγιά επέζησε και ζήτησε να θαφτεί ο μεγάλος γιος δίπλα στον μπαμπά του και η μικρή κόρη δίπλα στη μαμά της. Ακριβώς από πίσω είναι οι άλλοι δύο.”

γθαΌσο μας εξηγούσε  έδειχνε τα σημεία ταφής,συναισθηματικά φορτισμένος.

 
“Πολλά από σώματα έρχονται παραμορφωμένα, ταλαιπωρημένα από τη θάλασσα ή έχοντας μείνει άταφα για μέρες. Τα πλένω ένα-ένα μέσα σε μια σκηνή και μετά, πάνω σε ένα τραπέζι, τα τυλίγω στο ειδικό ύφασμα, όπως ορίζει το Ισλαμικό Δίκαιο. Μετά γίνονται οι ευλογίες και τέλος μια προσευχή, που είναι μια παράκληση.”
Μας σύστησε τον άντρα δίπλα του. “Μαζί με τον Μπάμπη, που άνοιγε τους τάφους με τη μπουλντόζα του, καταφέραμε μέσα σε 8 μέρες να θάψουμε 57 ανθρώπους. Τώρα οι τάφοι είναι περίπου 70. Όπως θα δείτε στις πλάκες, πολλοί από αυτούς αναγνωρίστηκαν από τους συγγενείς τους, ενώ άλλοι όχι. Οι τελευταίοι τρεις τάφοι ανοίχτηκαν πριν από δυο μέρες.”

 
Μας οδήγησε μπροστά από δύο τάφους. “Στο ναυάγιο της 28ης Οκτωβρίου υπήρχαν δύο βρέφη 3 μηνών. Δεν ξέρω γιατί αλλά απόφάσισα να τα θάψω δίπλα-δίπλα. Το ίδιο κι αυτά τα αγόρια.”, μας είπε δείχνοντας έναν ακόμα “διπλό” τάφο ακριβώς δίπλα. Παιδιά αγνώστων στοιχείων, με ένα νούμερο κι έναν αριθμό πρωτοκόλλου.

seven

three
Ο Μουστάφα δεν δέχεται οικονομική βοήθεια από ΜΚΟ. Από ιδιωτικές δωρεές ανθρώπων που έχουν έρθει κι έχουν δει το έργο που επιτελεί έχει καταφέρει να μαζέψει το πόσο των 13.000 ευρώ κι επιθυμία του είναι ο χώρος αυτός να διαμορφωθεί κατάλληλα και να γίνει ένα κανονικό νεκροταφείο.

twelve

eleven

eight

 

six

 

five

νεκ

Το ”δεύτερο Νεκροταφείο” του Κάτω Τρίτου φτιαγμένο κυριολεκτικά με τα χέρια του Μουστάφα και του κυρίου Μπάμπη



Αφού του υποσχεθήκαμε ότι οι φωτογραφίες μας θα χρησιμοποιηθούν μόνο για τις ανάγκες του ρεπορτάζ, ήμασταν έτοιμοι να τον αποχαιρετήσουμε, όταν από μακριά ακούστηκε μια κόρνα. Ο Μπάμπης πήγε να δει ποιος ήταν και γυρνώντας είπε στο Μουστάφα ότι έξω από το οικόπεδο ήταν ένα πολυμελές συνεργείο ενός Κινέζου που ήθελε να μιλήσει μαζί του και να πάρει πλάνα για ένα ντοκιμαντέρ. O Mουστάφα κοιτούσε απορημένος.

 
Καταλαβαίνοντας αμέσως ότι πρόκειται για τον διεθνούς φήμης καλλιτέχνη Ai Weiwei, είπαμε δυο πράγματα σχετικά με αυτόν στο Μουστάφα. “Κοίτα να δεις που τελικά θα γίνω διάσημος αλλά σαν νεκροθάφτης!”, αντέδρασε γελώντας.

goyei3goyei

ΓΟΥ
Το συνεργείο του Weiwei άρχισε να στήνεται και να τραβάει τα πρώτα πλάνα.

 

Ο Μουστάφα μας έδωσε το τηλέφωνό του και ζήτησε να του στείλουμε στο facebook το οδοιπορικό μας, όταν το ολοκληρώναμε. Τον ευχαριστήσαμε πολύ και τον αφήσαμε να μιλάει στην κάμερα του Weiwei για το βαρύ έργο που έχει αναλάβει.

 
Η ιστορία του νεκροταφείου είναι μία από τις πολλές ιστορίες που έχουν γεννηθεί στο νησί της Λέσβου, ιστορίες που έχουν αναδείξει αληθινούς ήρωες. Σαν τον Μουστάφα Ντάουα.

moystafa

Μουστάφα Ντάουα, ένας ήρωας της γενιάς μας

Με μαυρισμένη ψυχή από τις εικόνες και τα λόγια του Μουστάφα, ακολουθήσαμε τον χτεσινό δρόμο για τη Συκαμνιά και από εκεί για τη χωματερή της Εφταλούς με τα σωσίβια.

 
Ο δρόμος είναι κακοτράχαλος και σε αρκετά σημεία με λακκούβες, το βάθος των οποίων δεν φαινόταν εξαιτίας της χθεσινής βροχής. Το ραδιόφωνο είχε πιάσει ένα σταθμό που έπαιζε τούρκικα. Προσπεράσαμε το καμπ του Lighthouse και μερικά χιλιόμετρα αργότερα το “πολυτελές” μεγαθήριο καμπ της IRC (International Rescue Committee). Η αλήθεια είναι ότι δεν ξέραμε πού ακριβώς πηγαίναμε. Απλώς ακολουθούσαμε το δρόμο κατά μήκος της ακτής. Σε κάποια φάση συναντήσαμε ένα Γάλλο ο οποίος σε άπταιστα ελληνικά μας έδωσε κατευθύνσεις. Όλο ευθεία, αριστερά και στη διαστάυρωση πάλι αριστερά μέχρι πάνω.

 
Μέχρι εκείνο το σημείο διακρίναμε σε πολλές παραλίες, από μακριά, μικρά πορτοκαλί σημάδια, σωσίβια που δεν είχαν μαζευτεί ακόμα. Σε αυτές τις ακτές βγαίνουν οι περισσότερες βάρκες. Η Τουρκία απέχει μόλις 6,4 μίλια. Όμως εμείς ψάχναμε τα πολλά, τα χιλιάδες. Και τελικά τα βρήκαμε.

 
Φτάνοντας στην κορυφή του βουνού, εκεί που δεν υπάρχει κάλυψη και ο αέρας φυσάει σαν τρελός, τα βλέπεις από το μονοπάτι. Και είναι χιλιάδες. Εκατοντάδες χιλιάδες σωσίβια γιλέκα, σε τεράστιους σωρούς, τρεις ή τέσσερις φορές το ύψος ενός άντρα.

 
Ο παραλληλισμός με τα βουνά ρούχων, βαλιτσών και παπουτσιών που υπάρχουν στο μουσείο του Άουσβιτς είναι αναπόφευκτος. Όπως αναπόφευκτη είναι και η σκέψη ότι κάποια από αυτά είχαν φορεθεί από τους νεκρούς πρόσφυγες που έθαψε ο Μουστάφα.

 
Σωσίβια γιλέκα τότε, στερεά απόβλητα τώρα. Ανάμεσά τους σαμπρέλες, λέμβοι, καπάκια από μηχανές και πιο πέρα ένα μικρό “νεκροταφείο” από πλοιάρια.

1 2 3 4 5 8 11 12 13 14 15 17 18Οι φρικαλέες εικόνες από τη Χωματερή

Κι άλλες σκέψεις. Τι θα απογίνουν όλα αυτά; Θάψιμο, δεματοποίηση, μεταποίηση αλλά ποιος θα βρεθεί να το κάνει;

 
Ίσως πρέπει κι εδώ, όπως στο Άουσβιτς, να δημιουργηθεί ένα μουσείο, όπου θα τοποθετηθούν για να μας θυμίζουν. Για να μην ξεχάσουμε ποτέ.

 

Το Οδοιπορικό συνεχίζεται.Αναμείνατε σύντομα το τρίτο μέρος..

Σχετικά Με Το Συντάκτη

N.

Αφήστε Ένα Σχόλιο

2 × 5 =

Simple Share Buttons