Ο μαύρος (μπουρζουά) φεμινισμός της Beyoncé

25

beyonce

Του Νικήτα Φεσσά

Πριν από κάποιες μέρες η σούπερ σταρ της παγκόσμιας μουσικής σκηνής Beyoncé έγινε στόχος σκληρής κριτικής, καθώς κατηγορήθηκε ότι η μάρκα ρούχων που της ανήκει πληρώνει πολύ χαμηλό μεροκάματο τους εργάτες σε εργοστάσιο στη Σρι Λάνκα, όπου παράγονται τα συγκεκριμένα ρούχα. Τα ειρωνικά σχόλια μίλαγαν για το είδωλο που εμπνέει εκατομμύρια γυναικών στον πλανήτη, αλλά δεν δίνει ούτε τον βασικό μισθό στους εργαζόμενους (και ακόμα περισσότερο στις εργαζόμενες) που σε άθλιες συνθήκες ιδροκοπάνε για να φτιάξουν τα ακριβά προϊόντα με τη διάσημη υπογραφή. Η φίρμα της Beyoncé έβγαλε τελικά μια ανακοίνωση όπου διαψεύδει τις κατηγορίες, οι οποίες ωστόσο είχαν προλάβει να γίνουν πρωτοσέλιδο. Η συζήτηση γύρω από το είδος φεμινισμού και γυναικείας χειραφέτησης που πρεσβεύει η ‘Queen Bey’ είχε ήδη αναζωπυρωθεί.

Σε βιντεοκλίπ της φετινής της επιτυχίας της με τίτλο ‘Formation’, η Beyoncé κάνει αναφορές σε κομμάτια της σύγχρονης μαύρης Ιστορίας με έντονα πολιτικό περιεχόμενο- βλ. τα συντρίμμια της Νέας Ορλεάνης που μόλις είχε σαρωθεί από τον τυφώνα Κατρίνα (για να εγκαταλειφθεί, μαζί με τους κατοίκους της, στο έλεος του Θεού από τη διοίκηση Μπους) ως φόντο σε μια Beyoncé ξαπλωμένη σε περιπολικό που βυθίζεται. Τέτοιες – για πολλούς λευκούς συντηρητικούς προκλητικές- νύξεις, συγκεκριμένη εικονογραφία (ο μαύρος Νότος και οι σκλάβοι), και δυνατά σύμβολα (ο Martin Luther King) αναμιγνύονται στο βιντεοκλίπ με την κουλτούρα του twerking (χορός που βασίζεται στις έντονες κινήσεις των γυναικείων γοφών), που δίνει έμφαση συγκεκριμένα στη μαύρη σεξουαλικότητα, αλλά και με μερικές πανάκριβες τουαλέτες haute couture. Έμφαση στην φυλετική διαφορά δίνουν και οι στίχοι του τραγουδιού. Το αποτέλεσμα, κινηματογραφικά άρτιο, αν και υπερ-στυλιζαρισμένο, έχει σαν στόχο να υμνήσει τη μαύρη κουλτούρα, και πιο συγκεκριμένα τη μαύρη θηλυκότητα.

Γενικότερα το εμπορικά επιτυχημένο άλμπουμ της Beyoncé ‘Lemonade’ (που περιέχει και το ‘Formation’), και η οπτικοποίησή του που είναι γεμάτη πολιτικούς συμβολισμούς σε σχέση με τη φυλή και το φύλο, κάνουν αναφορές στο κίνημα ‘Black Lives Matter’ (βλέπε, μεταξύ άλλων, την υπόθεση Trayvon Martin), στην κουλούρα του Voodoo, στο ρεύμα του Afro-Futurism, και σε άγνωστες ταλαντούχες μαύρες σκηνοθέτιδες που έχουν αποκλειστεί από τον κανόνα. Παράλληλα, το Lemonade θίγει και τη συζυγική απιστία, σε μια (αυτοβιογραφική) αφήγηση γυναικείας θυματοποίησης που προκάλεσε ποικίλα σχόλια, συχνά αρνητικά, όπως αυτά της μαύρης ράπερ, Azaelia Banks.

Το αποκορύφωμα όμως της εντυπωσιακής επανεφεύρεσης και μεταμόρφωσης της πρώην τραγουδίστριας των Destiny’s Child από pop είδωλο στο πιο αναγνωρίσιμο mainstream μαύρο φεμινιστικό icon της εποχής μας ήρθε με την εμφάνισή της στο ημίχρονο του τελικού του Super Bowl, τον περασμένο Φλεβάρη: από τη μια με τις ενδυματολογικές της επιλογές απέτισε φόρο τιμής στον αδικοχαμένο βασιλιά της pop, Michael Jackson, από την άλλη οι χορεύτριές της, σε σχηματισμό Χ που παρέπεμπε στο Χ του Malcolm X, και με ‘άφρο’ χτενίσματα και μπερέδες ύψωναν τις γροθιές τους τιμώντας την 50ή επέτειο από την ίδρυση του ριζοσπαστικού κινήματος των Μαύρων Πανθήρων. Οι τελευταίοι έδρασαν στα τέλη της δεκαετίας του ’60, αγωνιζόμενοι ενάντια στις φυλετικές διακρίσεις, και για περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη (έως ότου το κίνημα εκφυλίστηκε και διαλύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του ’70). Μετά το πέρας της συναυλίας, οι χορεύτριες της Beyoncé, κρατώντας πλακάτ που έγραφαν ‘Δικαιοσύνη για τον Mario Woods’, θύμισαν την υπόθεση ενός ακόμα νεαρού (μαύρου) άνδρα που έπεσε νεκρός από πυρά της αστυνομίας του San Francisco τον περασμένο Δεκέμβρη, μια κίνηση ιδωμένη στα πλαίσια της εν γένει απανθρωποποίησης του μαύρου σώματος από λευκούς, εδώ και αιώνες.

Είναι αλήθεια ότι η αναφορά σε ένα κίνημα όπως οι Μαύροι Πάνθηρες ήταν εκ πρώτης όψεως τολμηρή. Ας μην ξεχνάμε το περικείμενο, το πλαίσιο αναφοράς: μιλάμε για το πιο δημοφιλές και φαντασμαγορικά κορπορατικό και εμβληματικό του καπιταλισμού event στην Αμερική, που είναι ο τελικός του Super Bowl, με τρελές θεαματικότητες, και εκατομμύρια μάτια (λευκών) να κοιτάζουν. Αν ο στόχος της Beyoncé ήταν να δώσει περισσότερη ορατότητα (visibility) στην περιθωριοποιημένη από τη λευκή πατριαρχική ηγεμονία ‘μαυρότητα’ (‘blackness’), τότε ο στόχος επετεύχθη με πανηγυρικό τρόπο. Οι λευκοί συντηρητικοί, με ναυαρχίδα το δίκτυο της Fox, έγιναν έξαλλοι, κατηγορώντας την ότι υποστηρίζει ‘δολοφόνους μπάτσων’.

Κάποια από τα μέλη του κινήματος των Πανθήρων βγήκαν και υποστήριξαν ανοιχτά την Beyoncé απέναντι σε αυτές τις επιθέσεις. Είναι όμως τόσο απλό το φαινόμενο του μαύρου φεμινισμού που προωθεί και αντιπροσωπεύει η Beyoncé; Διότι η αντίθετη άποψη, την οποία εξέφρασαν πολλές μαύρες φεμινίστριες, μεταξύ των οποίων και κάποια άλλα μέλη των Μαύρων Πανθήρων, αλλά και μαύρες ακτιβίστριες και φιλόσοφοι όπως η διάσημη, ιδιοφυής bell hooks (ναι, το γράφει με μικρά γράμματα), μιλά  για οικειοποίηση ενός ριζοσπαστικού κινήματος του οποίου οι σκοποί και το μήνυμα ευτελίζονται, παρωδούνται, αισθητικοποιούνται, και γκλαμουροποιούνται για εμπορευματικούς σκοπούς. Πιο συγκεκριμένα η hooks σε συνέντευξή της πριν από δύο χρόνια είχε αποκαλέσει τη Beyoncé ‘τρομοκράτη’ και ‘εν μέρει αντιφεμινίστρια’ που αντιπροσωπεύει μια αφελή και απλουστευτική εκδοχή του μηνύματος του φεμινισμού, ενώ δεν την ενέκρινε καθόλου ως παράδειγμα προς μίμηση για τις νεαρές μαύρες γυναίκες. Ας μην ξεχνάμε παράλληλα ότι οι Μαύροι Πάνθηρες δεν είχαν απλά επαναστατική αισθητική που πήρε βίαιο χαρακτήρα, είχαν και κομμουνιστικές καταβολές, και, στην εποχή τους, δεν ενέκριναν ούτε καν κατά κοινή ομολογία ανατρεπτικές και ενδυναμωτικές (πλην σεξιστικές) αναπαραστάσεις μαυρότητας σε ταινίες όπως το Shaft.

Η Beyoncé πράγματι ενσαρκώνει μια σεξουαλικά απελευθερωτική και ενδυναμωτική ‘μάρκα’ μαύρου φεμινισμού, ο οποίος ωστόσο παραμένει μπουρζουά, φιλελεύθερος (liberal- η Beyoncé στηρίζει Hilary, και όχι Bernie Sanders),  και τα μέλη του οποίου αγωνίζονται για ίσες ευκαιρίες για τις μαύρες γυναίκες στα πλαίσια ενός συγκεκριμένου οικονομικού συστήματος. Για να μπορούν, με άλλα λόγια, να γίνουν περισσότερες μαύρες γυναίκες CEO, όπως η Beyoncé. Να είναι οικονομικά ανεξάρτητες, και όχι στη σκιά ενός ισχυρού άντρα (συγκεκριμένα η Beyoncé έχει μάλλον προ πολλού επισκιάσει τον άνδρα της, ράπερ, μουσικό παραγωγό, και επιχειρηματία Jay-Z). Να μη νιώθουν καμία ενοχή για τη μαύρη σεξουαλικότητά τους, την οποία η λευκή πατριαρχία προσπαθούσε για δεκαετίες (αν όχι για αιώνες) να καταπιέσει. Στα πλαίσια επίσης του ίδιου μοντέλου φιλελεύθερου φεμινισμού, η Beyoncé και ο σύζυγός της έχουν αναπτύξει έντονη φιλανθρωπική δράση. Παράλληλα, ωστόσο, η ίδια παράγει υπεραξία για πολυεθνικούς κολοσσούς, ενώ είναι ταυτόχρονα και ‘αφεντικό’, δεν τραγουδάει ή χορεύει ως μέλος κάποιας μαύρης αναρχικής κοοπερατίβας ή ανεξάρτητου label, δεν ανήκει στην ίδια οικονομική ή κοινωνική τάξη με τις ανώνυμες χορεύτριές της.

Ένα άλλο ζήτημα με φεμινιστική διάσταση είναι ότι η Beyoncé πλέον προβάλλεται ως μια (μαύρη) γυναίκα που (διεκδικεί να) έχει τον έλεγχο της εικόνας της σε ένα ανδροκρατούμενο (και ετερο-κρατούμενο) σύστημα, το οποίο αντικειμενοποιεί σεξουαλικά τις γυναίκες, και δη τις μαύρες γυναίκες. Όμως στη συγκεκριμένη περίπτωση η προβολή μιας ορμητικής μαύρης σεξουαλικότητας που δεν χάνει χρόνο για να ζητήσει ‘συγγνώμη’ από πουριτανούς λευκούς, πάει χέρι-χέρι με ενός είδους αυτο-φετιχοποίηση.  Είναι άραγε τα προαναφερθέντα καυτά σορτσάκια της μεταμοντέρνας εκδοχής των Μαύρων Πανθήρων (μόνο) ενδυναμωτικά, ή μήπως απλώς αναπαράγουν την πατριαρχία και τον σεξισμό της κουλτούρας μας μέσα από στερεοτυπικές εικόνες του σεξουαλικοποιημένου γυναικείου σώματος, μαύρου και μη; Εξάλλου, μια από τα original μέλη των Μαύρων Πανθήρων είχε δηλώσει ξεκάθαρα: απορρίπτουμε την αντικειμενοποίηση των γυναικών, και δεν θέλουμε στις τάξεις μας άνδρες που βλέπουν έτσι τις γυναίκες, αλλά ούτε και γυναίκες που αντιμετωπίζουν έτσι τους εαυτούς τους (με απλά λόγια, ως ένα κομμάτι κρέας).

Για την ακρίβεια, για πολλές μαύρες γυναίκες που αδυνατούν να ταυτιστούν με τον φεμινισμό που πρεσβεύει η Beyoncé (για να μη συζητήσουμε για τα εξωπραγματικά στάνταρ ομορφιάς), το κάλεσμά της σε συμμόρφωση μπορεί να ιδωθεί ακόμα και ως καταπιεστικό- δεν θέλουν, λ.χ., όλες οι ελεύθερες μαύρες γυναίκες να βάλουν δαχτυλίδι στο δάχτυλό τους (όπως προέτρεπε μια παλαιότερη επιτυχία της). Ή είστε με την Bey, ή δεν υποστηρίζετε τους σκοπούς του μαύρου φεμινισμού, ή μαζί της ή εναντίον μας. Είναι όμως άραγε τόσο απλό; Μια πιο ψύχραιμη ανάγνωση αποκαλύπτει ότι ο φεμινισμός τύπου Beyoncé είναι γεμάτος αντιφάσεις, τις οποίες ο γράφων, ως λευκός άνδρας, για πολλούς/ές δεν θα έπρεπε καν να μπει στη διαδικασία να θίξει. Ωστόσο εδώ θα συνταχθούμε με τον φιλόσοφο Σλαβόι Ζίζεκ (αναγνωρίζοντας την ειρωνεία του να κλείνουμε αυτό το άρθρο παραπέμποντας σε έναν ακόμα προνομιούχο λευκό άνδρα – προς υπεράσπισή μας ωστόσο, παραπάνω αναφερθήκαμε και σε μια κυρία ονόματι bell hooks), η ακόλουθη ρήση του οποίου (αν και αλλού διαφοροποιείται) σχετικά με αυτό που έχει ονομαστεί ‘πολιτικές ταυτότητας’, θα πρέπει τουλάχιστον να μας προβληματίσει:

‘H βασική μου ένσταση σε σχέση με τις πολιτικές ταυτότητας είναι η επιμονή στο ότι η συγκεκριμένη θέση από όπου αρθρώνει κανείς λόγο νομιμοποιεί ή ακόμα και εγγυάται την αυθεντικότητα του λόγου αυτού: μόνο ομοφυλόφιλοι μπορούν να μιλάνε για ομοφυλοφιλία, μόνο εθισμένοι στα ναρκωτικά για την εμπειρία των ναρκωτικών, μόνο γυναίκες μπορούν να μιλάνε για φεμινισμό… Εδώ θα πρέπει να θυμηθούμε τον Deleuze [σ.σ. Γάλλος φιλόσοφος και ψυχαναλυτής, και, ναι, εκπρόσωπος της λευκής πατριαρχίας επίσης], ο οποίος γράφει: ‘οι προνομιούχες εμπειρίες κάποιου/ας είναι κακά και αντιδραστικά επιχειρήματα’: παρόλο που μπορεί να έχουν έναν περιορισμένα προοδευτικό ρόλο στο να ενθαρρύνουν τα θύματα να διεκδικήσουν την υποκειμενικότητά τους ενάντια στον φιλελεύθερο λόγο σχετικά με εκείνα, λόγο ο οποίος συμπάσχει πατρονάροντας, τέτοια επικύρωση της αυθεντικότητας μέσω της επίκλησης στην άμεση εμπειρία εν τέλει υποσκάπτει τα ίδια τα θεμέλια των χειραφετητικών πολιτικών.’ [η μετάφραση είναι του γράφοντος]

Σε τελική ανάλυση, δεν επιτελεί (perform) άραγε και η Beyoncé μια συγκεκριμένη ‘μαυρότητα’ και θηλυκότητα; Πρέπει λοιπόν να απορρίψουμε ή να εκθειάσουμε τον φεμινισμό τύπου Beyoncé; Κάποιες πλευρές του είναι κάτι παραπάνω από καλοδεχούμενες, για άλλες θα πρέπει να διατηρήσουμε μια επιφυλακτική ή και κριτική στάση, και να είμαστε σκεπτικιστές (ειδικά οι μαρξιστές είμαστε κάτι παραπάνω από σκεπτικιστές με τέτοιου είδους φεμινισμούς), έχοντας στο μυαλό μας πάντα ποιόν, και κυρίως ποιαν ωφελούν (γιατί αποκλείεται να τους ωφελούν όλες και όλους). Το να υπάρχουν περισσότερες αναπαραστάσεις μαύρων γυναικών στην λαϊκή κουλτούρα έχει εξαιρετικά μεγάλη σημασία. Αλλά αρκεί αυτό; Με άλλα λόγια, είμαστε ικανοποιημένοι με κινήματα που εξαντλούνται στο ‘hashtag’; Ίσως –ή μάλλον σίγουρα- πράγματι εν τέλει να μην είναι η θέση του γράφοντα να βγάλει ετυμηγορία, παρά το γεγονός ότι θεωρεί τον εαυτό του φεμινιστή (ο μαρξιστικός εαυτός του φυσικά έχει ήδη γνώμη επί του θέματος). Απλώς ας κρατάμε τα (φεμινιστικά) μάτια – και ώτα- μας ανοιχτά.

Η εξέλιξη του τύπου φεμινισμού της Beyoncé μέσα από τους στίχους επιτυχιών της

Όλες οι γυναίκες που είναι ανεξάρτητες σηκώστε τα χέρια σας                                                                                 Όλες οι γλύκες που βγάζουν λεφτά, σηκώστε ψηλά τα χέρια σας

‘Independent Women Pt. I’  Destiny’s Child, Album: Survivor (2001)

Να βγάζετε λεφτά, ντίβες, να βγάζετε λεφτά,
αν δεν βγάζετε λεφτά, δεν έχετε τίποτα για μένα
Πείτε μου κάτι, πού είναι το αφεντικό σας;

‘Diva’

Album: ‘I Am… Sasha Fierce (2008)

Κορίτσια κάνουμε κουμάντο (ναι!) ΚΟΡΙΤΣΙΑ! Ποιος κυβερνά τον κόσμο ΚΟΡΙΤΣΙΑ!

‘Run the World (Girls)’

AlbumI Am… Sasha Fierce (2008)

 

Αν ήμουν αγόρι
Έστω μόνο για μια μέρα
Θα σηκωνόμουν απ’ το κρεβάτι το πρωί
Θα πέταγα πάνω μου ό,τι ρούχο ήθελα και θα έφευγα

‘If I Were a Boy’

AlbumI Am… Sasha Fierce (2008)

 

Ξέρω όταν ήσασταν μικρά κοριτσάκια

Ονειρευόσασταν ότι βρισκόσαστε στον κόσμο μου

Μην το ξεχνάτε αυτό, μην το ξεχνάτε αυτό!

Δείξτε σεβασμό, προσκυνήστε σκύλες!

‘Flawless’

Album: Beyoncé (2013)

 

[To ίδιο τραγούδι περιέχει αποσπάσματα από την ομιλία της Νιγηριανής συγγραφέως Chimamanda Ngozi Adichie στο TEDxEuston, με τίτλο ‘Πρέπει να είμαστε όλοι φεμινιστές’]

Μου αρέσει ο μικρός διάδοχός μου, με μαλλιά μωρού ‘άφρο’
Μου αρέσει η νέγρικη μύτη μου, με ρουθούνια τύπου
Jackson Five.

‘Formation’

Album: Lemonade (2016)

Γιατί χρειάζομαι κι εγώ ελευθερία!
Σπάω μόνη μου τις αλυσίδες

‘Freedom’

Album: Lemonade (2016)

Σχετικά Με Το Συντάκτη

Νικήτας Φεσσάς

Ο Νικήτας γεννήθηκε στην Αθήνα, τέλειωσε το Πάντειο, και άρχισε να γράφει (κυρίως) πολιτισμική κριτική για διάφορα έντυπα. Εσχάτως προσπαθεί να ολοκληρώσει και το διδακτορικό του πάνω στον ελληνικό κινηματογράφο.

25 Comments

  1. Ιάσων Π. on

    1)Azealia* Banks
    2)Πολύ “Man-pologizing”. Ίσως θα έπρεπε να γράψεις ένα ξεχωριστό κείμενο για θέματα των Identity Politics/Privilege Checking.
    Ενδιαφέρων κείμενο, κατά τα άλλα!

  2. Κύριε Φεσσά,

    Αν και από τον τίτλο σας ακόμα μας παραπέμπετε στην έννοια του intersectionality (νομίζω στα ελληνικά έχει αποδοθεί ως διαθεματικότητα) χρησιμοποιώντας τις λέξεις ‘μαύρος’, ‘μπουρζουά’ και το όνομα της ‘Beyonce’ άρα επικαλείστε ταυτόχρονα τις κατηγορίες της φυλής, της τάξης και του φύλου, και στη συνέχεια στο κειμενό σας αναφέρεστε πλην της bell hooks γενικόλογα σε κάποιες άλλες μαύρες φεμινίστριες και ακτιβίστριες, παρόλα αυτά το κειμενό σας μου δίνει την αίσθηση ότι αποτελεί μια αξιολογική τοποθετήση πάνω στο μαύρο φεμινισμό μέσα από το πρίσμα της τάξης, η οποία γίνεται από έναν λευκό άνδρα. Φυσικά αυτό δεν προκαλεί εντύπωση δεδομένου ότι εκτός από άνδρας και λευκός τοποθετείστε και ως μαρξιστής. Προκρίνετε λοιπόν την έννοια της τάξης για να ‘μας προβληματίσετε’ αναφορικά με το κατά πόσον είναι αρκετός ή όχι ο φεμινισμός που προκρίνει η Beyonce, τη στιγμή που η τάξη αναπαράγεται με μηχανισμούς συνυφασμένους με την έννοια της φυλής και τη στιγμή που η Beyonce ως μαύρη και ως γυναίκα ανήκει στη φυλή η οποία έχει καταδικαστεί διαχρονικά στη φτώχεια από τον καπιταλισμό στο τιμόνι του οποίου βρίσκονται λευκοί ανδρές. Μας προτείνετε λοιπόν στο τέλος να έχουμε τα ‘φεμινιστικά’ μας μάτια ανοιχτά αλλά κατά τον ίδιο τρόπο θα σας πρότεινα με τη σειρά μου να έχετε τα ‘ταξικά’ σας μάτια ανοιχτά. Ενδεχομένως να είστε περισσότερο αρμόδιος να κάνετε μια κριτική της ταξικότητας μέσα από τις θέσεις του φεμινισμού και να μας πείτε πως επηρεάζεστε ως λευκός άνδρας από το φεμινισμό της Beyonce από το να κάνετε μια μαρξιστική κριτική στο μαύρο φεμινισμό. Επίσης θα ήταν πολύ χρήσιμο να μοιραστείτε με τους αναγνώστες σας πώς η ταξικότητα αναπαράγεται μέσα από τη συστηματική περιθωριοποίηση των γυναικών. Ή έστω μια κριτική για το πως ο καπιταλισμός δημιουργεί τη θέση υποκειμένου της Beyonce. Αν μη τι άλλο ένα πράγμα που δε λείπει από το δημόσιο διάλογο, είναι άνδρες να αξιολογούν την αποτελεσματικότητα των φεμινιστικών μας πρακτικών. Και πάνω σ’ αυτό, το γεγονός ότι επικαλείστε δύο άλλους λευκούς άνδρες (δε θα πω καν οτι ο λόγος του Ζίζεκ έχει δεχθεί εντονότατη κριτική από πολλές φεμινίστριες ως μισογυνιστικός) για να στηρίξετε το γεγονός ότι μιλάτε από μια κυρίαρχη θέση υποκειμένου τουλάχιστον όσον αφορά τη φυλή και το φύλο σας, δε στηρίζει θεωρητικά το επιχείρημά σας, αντίθετα το καθιστά κυκλικό. Αν μαζί με αυτό δε, λάβουμε υπόψη μας ότι οι θεωρητικοί που επικαλείστε ανήκουν σε δύο εντελώς διαφορετικές σχολές σκέψης, μου δίνει προσωπικά την αίσθηση μιας εργαλειακής χρήσης των θεσεών τους προκειμένου να προκαταλάβετε την κριτική που είστε ενήμερος ότι θα δεχθείτε και μια επιμονή στο προνόμιο σας.

    • Νικήτας on

      ποιοι ανήκουν σε διαφορετικές σχολές σκέψης; η χουκς κ ο ζίζεκ; ο ζίζεκ κ ο ντελέζ; αυτά που μου λέτε τα χω ξανακούσει, η κριτική μου προφανώς κ έχει μαρξιστική αφετηρία, κ μάλιστα με το ίδιο λεξιλόγιο- εργαλειοποίηση, προνόμιο, κλπ. Ειδικά όσον αφορά το δεύτερο, απλά κάνετε dismiss το γεγονός ότι το αναγνωρίζω. Επίσης, η κριτική μου είναι ακριβώς η κριτική που κάνουν μαύρες αριστερές ακτιβίστριες, θεωρητικοί κ φιλόσοφοι, μαύρες αριστερές γυναίκες γενικώς σε έντυπα, σάιτ, κλπ. Αυτές (επιλέγω να) αναπαράγω, κ τίποτε παραπάνω. Οπότε κολλάτε απλά πάλι στο θέμα του υποκειμένου της εκφοράς, κ ταυτόχρονα σε εξωκειμενικούς παράγοντες στην ανάγνωσή σας, ενώ βρισκόμαστε στη μετα-μεταμοντερνικότητα. Απλά σε κάποια φάση θα πρέπει να αναρωτηθεί κανείς ποιον εξυπηρετεί να μη μιλάνε (αριστεροί) φεμινιστές άνδρες για θέματα που αφορούν γυναίκες- φυσικά μαζί, ή καλύτερα δίνοντας προτεραιότητα σε γυναικείες φωνές (αρκεί αυτές οι γυναίκες να μην είναι ψηφοφόροι της χίλαρι, κ να μην πιστεύουν ότι ο φεμινισμός εξαντλείται στη lena duhnam, διότι τότε θα πρέπει να αναμένουν κ την μαρξιστική κριτική- όχι από μένα, πρώτα από όλα από τις μαρξίστριες φεμινίστριες). Τουτέστιν, κ η δική σας κριτική στην κριτική μου μπορεί να ‘εργαλειοποιηθεί’. Ή μήπως ο δημόσιος λόγος στην ελλάδα έχει γίνει saturated από φεμινιστικές ιδέες κ δεν το εγνώριζα; Φιλικά-

      • Νικήτας on

        ‘άνδρες να αξιολογούν την αποτελεσματικότητα των φεμινιστικών μας πρακτικών’–> η μπελ χουκς τις αξιολογεί, η μπελ χουκς. Αν οι φεμινιστικές σας (σας; ποιοι είστε εσείς; υπάρχουν πολλά είδη φεμινισμού) πρακτικές εξαντλούνται σε κάποια από αυτά που αναφέρονται στο κείμενο, τότε, από μαρξιστικής σκοπιάς (αλλά όχι μόνο- κ πάλι παραπέμπω στην μπελ χουκς, αλλά αν εσείς έχετε εύκαιρη καμιά καλύτερη be my guest, ήταν εξάλλου άρθρο για news site, κ όχι πανεπιστημιακή εργασία) πρέπει να τις επανεξετάσετε πάραυτα, όπως εγώ είναι αυτοστοχαστικός σε σχέση με τη θέση μου ως λευκός, ετεροφυλόφιλος άνδρας.

          • Νικήτας on

            και ένα τελευταίο: ο ζίζεκ πρόσφατα επικρίθηκε σφοδρά απ τα αριστερά, κ χαρακτηρίστικε ως θεωρητικός/φιλοσοφικός απολογητής των εγκληματικών νεοφιλελε πολιτικών της ΕΕ, διότι είπε, οι (μουσουλμάνοι) πρόσφυγες δεν χρειάζονται εμάς τους δυτικούς, ούτε οι γυναίκες προσφυγες, έχουν τις δικες τους φεμινιστριες, κλπ. Πότε είχε δίκιο; Έχει δικαίωμα να μιλά υπέρ των προσφύγων ένας μη πρόσφυγας; Βλέπετε, φαντάζομαι, πού μπορεί να οδηγήσει η ουσιοκρατίζουσα εμμονή με το υποκείμενο της εκφοράς

          • Νικήτας on

            o λουις φαρακαν btw, ο μαύρος ηγέτης του έθνους του ισλάμ, υποστηρίζει φανατικά τραμπ. (αυτό το σχόλιο πάει μετά από το τελευταίο μου για τον ζίζεκ κ τους πρόσφυγες, δεν ξέρω πού θα εμφανιστεί ως απάντηση)

          • Νικήτας on

            επίσης, εκτός- προφανέστατα- από το ότι επιτρέπεται να αντλεί κανείς από διαφορετικές σχολές σκέψεις (το πόσο διαφορετικοί είναι βέβαια ο ζίζεκ απ τη χουκς κ τον ντελεζ, ή σε ποιες σχολες ανήκουν είναι άλλο θέμα, που αν κ όταν μου απαντήσετε, χωράει πολλή συζήτηση) για να στηρίξει την άποψή του, από πότε το να προλαμβάνει κανείς επίσης την κριτική που γνωρίζει εκ των προτέρων ότι θα του γίνει θεωρείται a priori ότι αφαιρεί από κάποιο κείμενο; Αυτό πάλι πρώτη φορά το ακούω, μέχρι τώρα θεωρούσα ότι γενικά σημαίνει το αντίθετο, κ ότι πιάνεται τυπικά στα ‘συν’. θα πρέπει δηλαδή κ σεις να μου εξηγήσετε τα περι ‘κυκλικού’ επιχείρηματος, το οποίο, θα μου επιτρέψετε να πω, no offence, ότι εδώ, κατά τη γνώμη μου, ως όρος, απλά χρησιμοποιείται για να χρησιμοποιηθεί.

          • Νικήτας on

            *σκέψης, αμάν με τα ορθογραφικά μου σήμερα

          • Νικήτας on

            κ κάτι (μάλλον) τελευταίο, επειδή έχω πάρει φόρα, επειδή τα χω ξανακούσει, νομίζω ότι όποιος συντάσσεται με τη δική σας άποψη, πρέπει να κάνει stick σε ένα line of argument. Δηλαδή, νομίζω είναι άτοπο να μου λέτε απ τη μία ‘τα λες λάθος, αλλά κ σωστά να τα λεγες, πάλι δεν είχες το δικαίωμα να τα πεις/να μιλήσεις΄.

          • Νικήτας on

            και εάν ποτέ απαντήσετε, απαντήστε μου αν θέλετε κ σε αυτό. Ένας λευκός ετεροφυλόφιλος άντρας, επιτρέπεται να γράψει critical feminist/queer literature review για πανεπιστημιακή εργασία, ναι ή όχι; Διότι αν πει κανείς όχι, σε ακαδημαϊκό κόντεξτ το ξέρετε είμαι σίγουρος ότι θα αρχίσουν να γελάνε. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι κ το academic discourse δεν είναι πατριαρχικό, έτερον εκάτερον. Το να λέμε όμως ότι δεν έχει δικαίωμα να γράψει καν την εργασία, καταλαβαίνετε ότι θα εκληφθεί απλά ως φυγοπονία, κ παρόλο που μπορεί να είναι κανείς συνεπής έτσι στις γενικότερες θέσεις του, θεωρητικές, φιλοσοφικές, ιδεολογικές, μάλλον δεν θα συγκινήσει τον επιβλέποντα ή την επιβλέπουσα, κ την ακαδημαϊκή κοινότητα εν γένει

          • Νικήτας on

            συνεπής ‘με’ τις θέσεις του*

  3. Νικήτας on

    Για να μην σας μπερδέψω, η πρόταση ‘η κριτική μου προφανώς κ έχει μαρξιστική αφετηρία’ πήγαινε μετά από αυτή που τελειώνει σε ‘προνόμιο, κλπ’, από λάθος την έβαλα πρώτα

    • Κύριε Φεσσά,

      καταρχήν σας ευχαριστώ για τις πολλές και εκτενείς απαντήσεις σας καθώς και για την προτροπή και το ερέθισμα για αναστοχασμό. Ξεκινώ από το τελευταίο (νομίζω) ερώτημά σας: ” Ένας λευκός ετεροφυλόφιλος άντρας, επιτρέπεται να γράψει critical feminist/queer literature review για πανεπιστημιακή εργασία, ναι ή όχι; ” Θεωρώ ότι η απάντηση είναι προφανής δεδομένου ότι οι λευκοί ετερόφυλόφιλοι άντρες καθορίζουν γενικά τι επιτρέπεται και τι όχι (είναι αυτό που λετε έτερον εκατερον). Και αυτό δεν το χρησιμοποιώ για να υπονοήσω ότι εσείς απαραίτητα διαθέτετε αυτή την ισχύ σε όλο της το εύρος, ωστόσο σίγουρα λόγω της θέσης σας, αντλείτε πολύ συγκεκριμένα προνόμια. Το ζήτημα που θα ήθελα να προσθέσω όμως εδώ είναι πώς θα τοποθετηθεί ο ίδιος ο γράφων του review σε σχέση με αυτά που παραθέτει. Και επαναλαμβάνω το ερώτημα το οποίο ενδεχομένως δεν διατύπωσα σαφώς. Και αν επιθυμείτε θα μου απαντήσετε. Πώς γεννήθηκε η ανάγκη σας να κάνετε μια κριτική σε ένα είδος μαύρου φεμινισμού από μαρξιστική αφετηρία σε εσάς προσωπικά, ως άνδρα, λευκό, μαρξιστή και όπως προσθέσατε ετεροφυλόφιλο; Δηλαδή, πώς η δική σας θέση υποκειμένου επηρεάζεται από αυτό με το οποίο ασχολείστε; Σε ποιο σημείο δηλαδή, το βιώμα σας ταυτίζεται με αυτό των μαύρων μαρξιστριών φεμινιστριών που επικαλείστε για να στηρίξετε την αξιολογική σας τοποθέτηση και σας κάνει να νιώθετε άνετα με το να τις επικαλείστε; Δεύτερον, δε μου απαντήσατε για ποιο λόγο προκρίνετε την έννοια της τάξης για να ασκήσετε κριτική στο συγκεκριμένο είδος μαύρου φεμινισμού. Δε νομίζετε ότι το discourse σχέτικα με την τάξη και την ταξική πάλη είναι από τα πλέον πατριαρχικά; Υποθέτω λόγω της θέσης σας, αυτό είναι το σημείο για το οποίο νιώθετε μεγαλύτερη άνεση να μιλήσετε . Βέβαια θα μου επαναλάβετε πάλι, “οι μαρξίστριες μαύρες φεμινίστριες τα λένε”. Και θα σας πω, ναί, αλλά γιατί εσείς που τις διαβάζετε και θέλετε να αναδείξετε τη θέση τους στο δημόσιο διάλογο δε μας λέτε τι λένε οι μαρξίστριες μαύρες φεμινίστριες για την πατριαρχία, το ρατσισμό και το καπιταλιστικό σύστημα και επιλέγετε να γράψετε για κάτι που στο κάτω κάτω ας πούμε πως είναι πολύ μακρυά από αυτό που βιώνετε εσείς; Το ζήτημα δεν είναι ουσιοκρατικό, κ Φεσσά. Είναι κατά πόσο είμαστε διαφανείς σχετικά με το ποιο είναι το σημείο εκκίνησής μας, σε τι ασκούμε κριτική και για ποιο λόγο την ασκούμε. Αυτό είναι ένα άλλο σημείο για αναστοχασμό. Το ότι εσείς ως άνδρας λευκός προτάσσετε την τάξη έχει να κάνει με τη θέση σας. Θα μπορούσε να γίνει ανάλογη κριτική και από φεμινιστική σκοπιά, και από queer σκοπιά και από τη σκοπιά του ρατσισμού. Εσείς όμως ως άνδρας ετεροφυλόφιλος και λευκός δε θα μπορούσατε να ασκήσετε κριτική από άλλη πλευρά πέραν από αυτήν της τάξης. Ελπίζω να σας δίνω να καταλάβετε τι εννοώ. Και δε σας λέω ‘τα λες λάθος, αλλά κ σωστά να τα λεγες, πάλι δεν είχες το δικαίωμα να τα πεις/να μιλήσεις’, σας ζητάω να είστε ενήμερος για το ότι η κριτική σας πηγάζει από τη θέση σας, Λέτε ότι το αποσιώπησα αυτό, ναι, γιατί το να παραδέχεστε τη μαρξιστική αφετηρία, δεν ταυτίζεται με την παραδοχή ότι αυτή η αφετηρία πηγάζει μέσα από τη συγκεκριμένη θέση σας με τα πολύ συγκεκριμένα προνόμια που συνεπάγεται. Όσον αφορά τη hooks, τον Deleuze και τον Zizek, η ένσταση μου στο να τους βάζετε όλους μαζί χρησιμοποιώντας αποσπασματα που στηρίζουν την τοποθέτηση σας έχει να κάνει με το γεγονός ότι και οι τρεις τους έχουν πολύ διαφορετική αντίληψη σχετικά με τις ταυτότητες και τη διαφορά. Δε θα κάνουμε εδώ συγκριτική ανάλυση (δεν είμαι και η κατάλληλη να την κάνω) αλλά αδυνατώ να δώ πως κάνετε τη σύνθεση της διαλεκτικής, της πολλαπλότητας και της διαθεματικότητας για να μας πείσετε ότι δικαιούστε να κάνετε τη συγκεκριμένη κριτική. Συγχωρέστε με. Τέλος, όσον αφορά το χαρακτηρισμό ‘κυκλικό’ για το επιχειρημά σας, έχω να προσθέσω το εξής. Πρώτον, τη hooks την επικαλείστε για να ασκήσετε κριτική στο μαύρο φεμινισμό της beyonce. Τους άλλους δύο όμως, τους επικαλείστε για να δικαιολογήσετε το γεγονός ότι μιλάτε για μαύρο φεμινισμό ενώ είστε λευκός άνδρας. Και μας λέτε ότι δύο άλλοι λευκοί άνδρες έχουν πει ότι αυτό που κάνετε τώρα εσείς, σε ορισμένες συνθήκες μπορεί να ειναι και ενδυναμωτικό για όσες και όσους αποκλείονται. Δηλαδή, εσείς κάνετε κάτι για το οποίο ξέρετε ότι θα δεχθείτε συγκεκριμένη κριτική και για να απαντήσετε στην κριτική αυτή χρησιμοποιείτε δύο συκεκριμένα επιχειρήματα τα οποία αυτά καθαυτά χρειάζονται απόδειξη. Δηλαδή, το επιχειρημά σας είναι κυκλικό. Καλή συνέχεια.

      • Νικήτας on

        να ξεκινήσω με τα εξής: βλέπετε πολλά κείμενα (γραμμένα από λευκούς άντρες, από μαύρες γυναίκες, γουατέβερ) να δημοσιεύονται σε μέινστριμ ελληνικά ΜΜΕ που κάνουν μαρξιστική κριτική στο φεμινισμό της μπιγιονσέ; Όχι. Βλέπετε πολλά φεμινιστικά κείμενα γενικώς γραμμένα από άντρες (για να μην πω κ γυναικες) να δημοσιεύονται σε μέινστριμ ελληνικά μέσα; Όχι. Θα έλεγα i rest my case, θα προσθέσω μόνο ότι επιλέγετε να αποσιωπήσετε της αναφορές στις αναπαραστάσεις της μαυρότητας στο κείμενό μου, το οποίο ωστόσο δίνει όντως προτεραιότητα στο σημαίνον ‘τάξη’, δεν είναι καμιά ντροπή αυτό. Κ κλείνω με μια σοφιστία, που ίσως τη βρείτε φτηνή. Κ ο Μαρξ λευκός άντρας, τον ακούμε ακόμα ή όχι; Αν δεν ακούτε αυτόν, ακούστε τον Φανόν, αν δεν σας κάνει ο Φανόν, ακούστε τον Χόμι Μπάμπα, αν δεν σας κάνει ο Μπαμπα ακούστε τη χουκς. Εκτός αν είστε του στρατοπέδου του φιλελεύθερου φεμινισμού, διότι δεν μου διευκρινήσατε το ‘φεμινιστικές πρακτικές *μας*’. Δεν λέτε απολύτως τίποτα για το περιεχόμενο του κειμένου μου, αρκείστε στο να μου επισημαίνετε κάποια πολύ γενικά που σχετίζονται με το υποκείμενο της εκφοράς, κ τα γνωστά περί προνομίου (το οποίο αναγνωρίζω στο κείμενό μου, απλώς ούτε αυτό σας καλύπτει), κ περί ‘εργαλειοποίησης’ (που σας αντέστρεψα, λέγοντας ότι μπορώ κ γω να εργαλειοποιήσω αυτά που λέτε, απομονώνοντας επιχειρήματά σας) τα οποία κ έχω χιλιοακούσει, κ ξέρω ότι θα μπορούσαν (δεν λέω ότι αυτή είναι η ιδεολογία σας σε καμία περίπτωση) να ταιριάξουν με νεοφιλελεύθερες πολιτικές, κ δεν είμαι ο πρώτος που το λέω. Οι *λευκές* ελληνίδες φεμινίστριες να γράψουν κείμενα για το trafficking μαύρων γυναικών; Να τα δημοσιεύσουν πουθενά εκτός από πάνω σε ανώνυμα πόστερ στα εξάρχεια; Αν γράψει κανείς λευκός άντρας γι αυτό επιτρέπεται ή όχι (σας το λέω γιατί το έχω κάνει- θέλετε κ δω να σας δώσω στο ίδιο κείμενο κ τον λόγο ή λόγους που το έκανα; μα δεν αρκεί το ότι είμαι μαρξιστής κ φεμινιστής; νόμιζα ότι αρκεί κάποιες φορές); Και το βασικότερο, ποιον εξυπηρετεί αν ΔΕΝ γράψει, κ σωπάσει;

        • Νικήτας on

          ‘Δεν νομίζετε ότι το discourse σχέτικα με την τάξη και την ταξική πάλη είναι από τα πλέον πατριαρχικά;’ ‘γιατί εσείς που τις διαβάζετε και θέλετε να αναδείξετε τη θέση τους στο δημόσιο διάλογο δνε μας λέτε τι λένε οι μαρξίστριες μαύρες φεμινίστριες για την πατριαρχία, το ρατσισμό και το καπιταλιστικό σύστημα’- μα την χουκς σας έβαλα πρώτη πρώτη, κ δεν χωράνε όλα σε ένα άρθρο προφανώς. Οι δημοσιογράφοι (γιατί βασικώς αυτό είμαι) συνήθως αναπαράγουν πράγματα όπως η τάδε συνέντευξη (της χουκς εν προκειμένω- συνέντευξη χιλιοπαιγμένη στα ΞΕΝΑ μίντια, κ όχι στα ελληνικά, αν σας λέει κάτι αυτό- ηγεμονία είναι η λέξη κλειδί εδώ, κ για την χουκς ο φεμινισμός της μπιγιονσέ είναι ξεκάθαρα ηγεμονικού τύπου) χωρίς κανείς να τους λέει ποια ήταν η αφετηρία σου να αναπαράγεις αυτό κ εκείνο. Ε, εγώ πήγα την αυτοστοχαστικότητα όσον αφορά την ιδεολογία, την ταυτότητα κ το υποκείμενο εκφοράς κλπ, ένα κλικ παραπάνω, απλά αυτό το κλικ δεν σας καλύπτει, κ δεν μπορώ να κάνω κάτι γι αυτό. Όσον αφορά τους θεωρητικούς που αναφέρατε, πιο ‘παράταιροι’ συνδυασμοί έχουν γίνει κ γίνονται κάθε μέρα σε πανεπιστημιακές εργασίες, πιστέψτε με.

          • Νικήτας on

            βρηκα κ ένα δεύτερο, το *τις* αναφορές. Σε κάθε περίπτωση, ευχαριστώ για τα σχόλια, καλή συνέχεια κ σε σας

          • Νικήτας on

            α! κ έχω κ ένα ακόμα! το κείμενο που δεν έχει γραφτεί, κ θα έπρεπε να γραφτεί, είναι ηθική μας υποχρέωση να γράψουμε, πόσο μάλλον ως φεμινιστές (κ στη δική μ περίπτωση κ ως μαρξιστές), είναι αυτό που θα μιλάει πιο εκτενώς για την εμπειρία των εργατριών στη σρι λανκα – γι αυτές περιέργως δεν είπαμε τίποτα- που φτιάχνουν τα ρούχα που η φίρμα της μπιγιονσέ πουλάει 200 ευρώ, κ αυτό το κείμενο προσφέρομαι να το γράψω ανώνυμα, ή να κάνω foreground της επιτελεστική διάσταση της ταυτότητας, κ να το γράψω με κάποιου είδους ψευδώνυμο που δεν θα τραβήξει τόσο την προσοχή, ή που θα ναι πιο αποδεκτό- φιλικά κ πάλι, Ν

          • Νικήτας on

            συγγνώμη αν ακούστηκα λίγο παραπάνω επιθετικός, θα ομολογήσω ότι ήταν επειδή παρερμήνευσα αυτό που λετε ευχαριστώ για την προτροπή για αυτοστοχαστηκότητα, κ ίσως λίγο παρασύρθηκα, μετά κατάλαβα ότι το διάβασα λάθος. κ εγώ εκτιμώ την ευγενική αντιπαράθεση επιχειρημάτων, άσχετα αν τα χω ξανακούσει. αυτα!

          • Νικήτας on

            * επίσης, εάν επρόκειτο για οποιοδήποτε άλλο field κ area θα σας έλεγα ναι, συγκεκριμένα όμως στα gender/queer studies, το ανώτατο authority για το τί μπορεί να γραφτεί/ειπωθεί είναι μια λεσβία γυναίκα, η μπάτλερ (οκ, κ ο richard dyer, απ τους τους πιο παλιούς). Στα φεμινιστικά studies επίσης. Στα humanities γενικώς υπάρχουν αρκετές γυναίκες, αλλά χρειάζονται πολύ πολύ περισσότερες, κ επίσης κ σε άλλα πεδία.

          • Νικήτας on

            στα φεμινιστικά εννοούσα female authorities επίσης, όχι απαραίτητα η μπάτλερ, υπάρχουν πολλές άλλες. Χρειαζόμαστε πιο πολλές μη λευκές όμως, κ πιο πολλές μη cis, αυτό σιγουρότατα

Αφήστε Ένα Σχόλιο

fourteen − 4 =

Simple Share Buttons