Η κρίση έπληξε βαθιά και την επιστημονική έρευνα στην Ελλάδα

0

ereyna

Στα τέλη του 2009, την εποχή που ο τότε πρωθυπουργός Γ. Α. Παπανδρέου κατηγορούσε τους Έλληνες πανεπιστημιακούς για χαμηλή παραγωγικότητα, η Ελλάδα βρισκόταν στην 24η θέση της παγκόσμιας κατάταξης στην παραγωγή επιστημονικών άρθρων με αναφορές. Του Αθανάσιου Παπαϊωάννου, καθηγητή πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Η ειρωνεία είναι ότι το 2009 ήταν ακριβώς το χρονικό σημείο που τα Ελληνικά πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα έπιασαν το υψηλότερο σημείο παραγωγής επιστημονικών άρθρων στην πρόσφατη ιστορία της χώρας, μετά από μια δεκαετία πολύ ταχύτερης ανάπτυξης επιστημονικών άρθρων στην Ελλάδα συγκριτικά με τη Δυτική Ευρώπη και τις ΗΠΑ.

Από το 2010 που ο τότε πρωθυπουργός έβαλε τη χώρα στο ΔΝΤ και άρχισε η κρίση, ξεκίνησε και η κάμψη στην παραγωγή επιστημονικών εργασιών, η οποία επιταχύνθηκε ιδιαίτερα τον τελευταίο χρόνο. Ως αποτέλεσμα, σε μόλις πέντε χρόνια η Ελλάδα έχασε 11 θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη παραγωγής επιστημονικών άρθρων με αναφορές και βρέθηκε στην 35η θέση. Είναι η μοναδική παγκοσμίως αναπτυγμένη χώρα, που στο διάστημα αυτό έχασε τόσο πολλές θέσεις στην κατάταξη των χωρών ως προς την παραγωγή επιστημονικών εργασιών. Τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται παρακάτω είναι αποκαλυπτικά για το ρόλο της κρίσης στην παραγωγή επιστημονικών εργασιών στην Ελλάδα και θέτουν επιτακτικά ερωτήματα στους πολιτικούς αρχηγούς εν’ όψη των εκλογών της 20ης Σεπτεμβρίου. Θα συνεχίσει η αποεπένδυση στα ΑΕΙ και ο μαρασμός τους ;

Τα αποτελέσματα που παρουσιάζονται εδώ, προέρχονται από την κατάταξη επιστημονικών περιοδικών και χωρών από τη SCimago που χρησιμοποιεί τη βάση δεδομένων SCOPUS. Οι πίνακες που παρουσιάζονται περιλαμβάνουν τον αριθμό δημοσιευμένων επιστημονικών εργασιών στις οποίες υπάρχουν αναφορές από άλλες δημοσιευμένες εργασίες.  Ο λόγος που επιλέχθηκαν αυτές οι εργασίες είναι διότι θεωρούνται ότι έχουν κάπως μεγαλύτερη επιρροή στην ανάπτυξη των επιστημών απ’ ότι όλες γενικώς οι εργασίες. Ως σήμερα η SCOPUS και η SCimago δίνουν πληροφορίες για δημοσιεύσεις εργασιών μετά το 1995.

Το 1996 η Ελλάδα βρισκόταν στην 28η θέση της παγκόσμιας κατάταξης με σύνολο 4.940 εργασιών που δημοσιεύτηκαν εκείνο το έτος, οι οποίες αναφέρθηκαν σε άλλες επιστημονικές εργασίες. Το 2009 οι αντίστοιχες Ελληνικές εργασίες έφτασαν τις 15.905 και ανέβασαν την Ελλάδα στην 24η θέση.  Αξίζει ν’ αναφερθεί ότι ο τριπλασιασμός των δημοσιεύσεων που παρουσιάσθηκε στην Ελλάδα σ’ αυτό το διάστημα, δεν εμφανίσθηκε σε άλλες χώρες όπως οι Σκανδιναβικές, η Ν. Ζηλανδία και το Ισραήλ οι οποίες έχασαν θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη λόγω της μεγάλης ανόδου κάποιων πληθυσμιακά μεγάλων Ασιατικών χωρών όπως η Ν. Κορέα, το Ιράν και η Τουρκία.

Στο διάστημα αυτών των 13 ετών στην Κίνα δεκαπλασιάσθηκαν οι εργασίες, στο Ιράν έγιναν 25 φορές περισσότερες, στη Μαλαισία 12 φορές περισσότερες, στη Ν. Κορέα, στην Τουρκία και στη Βραζιλία πενταπλασιάσθηκαν, ενώ και στην Ινδία τριπλασιάσθηκαν. Το γεγονός αυτό προφανώς αποτυπώνει μεγάλη αύξηση των επενδύσεων στην ανώτατη εκπαίδευση σ’ αυτές τις χώρες, με διορισμό σημαντικού αριθμού ικανού επιστημονικού προσωπικού, ίσως το άνοιγμα νέων πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων, κ.λπ. Αντίθετα, η Ρωσία και η Ουκρανία έχασαν πολλές θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη στο διάστημα αυτών των 13 ετών.

Πίνακας 1. Κατάταξη των 50 καλύτερων χωρών με βάση τον αριθμό εργασιών με αναφορές

 

Ανά έτος Αθροιστικά για όλο το διάστημα 1996-2014
1996 2009 2014
Χώρα Κατά-ταξη Άρθρα με αναφορές Κατά-ταξη Αλλαγή κατάταξης σε σχέση με 1996 Άρθρα με αναφορές Κατά-ταξη Αλλαγή κατάταξης σε σχέση με 2009 Άρθρα με αναφορές Κατά-ταξη Άρθρα με αναφορές συνολικά από 1996 ως 2014
Ηνωμένες Πολιτείες 1 323.888 1 483.914 1 494.790 1 7.876.234
Κίνα 9 28.630 2 +7 296.050 2 438.601 2 3.569.652
Ηνωμένο Βασίλειο 3 79.642 3 132.864 3 141.425 3 2.103.145
Γερμανία 4 71.879 4 128.689 4 136.516 4 2.045.433
Ιαπωνία 2 83.821 5 -3 118.997 5 107.171 5 2.008.410
Γαλλία 5 53.403 6 -1 94.675 7 -1 96.467 6 1.468.286
Καναδάς 6 40.518 7 -1 76.446 9 -2 80.051 7 1.134.588
Ιταλία 7 36.854 8 -1 74.064 8 84.016 8 1.117.013
Ινδία 13 20.335 9 +4 62.976 6 +3 106.078 9 944.632
Ισπανία 10 22.936 10 62.130 10 71.795 10 884.670
Αυστραλία 11 22.865 11 54.880 11 70.579 11 809.027
Νότιος Κορέα 20 10.032 12 +8 52.262 12 68.140 12 719.338
Ρωσία 8 31.425 15 -7 37.487 14 -1 49.018 13 689.095
Ολλανδία 12 21.844 14 -2 41.392 15 -1 45.774 14 628.678
Βραζιλία 21 8.652 13 +8 43.959 13 +2 56.368 15 573.988
Ταϊβάν 18 8.652 16 +2 36.465 17 -1 35.926 16 477.442
Ελβετία 15 14.904 17 -2 29.788 18 -1 34.924 17 460.824
Σουηδία 14 15.958 20 -6 25.930 21 -1 31.076 18 433.674
Πολωνία 16 11.554 19 -3 27.886 19 34.097 19 418.917
Τουρκία 27 5.440 18 +9 28.708 20 -2 33.450 20 368.197
Βέλγιο 17 10.896 22 -5 23.087 22 -1 26.232 21 348.017
Ιράν 53 819 21 +32 23.499 16 +6 37.141 22 278.388
Ισραήλ 19 10.103 25 -6 15.406 32 -7 15.836 23 255.036
Αυστρία 24 7.320 23 +1 16.721 25 -2 19.102 24 250.181
Δανία 22 7.705 26 -4 15.242 24 -2 20.292 25 245.115
Φιλανδία 23 7.424 28 -5 14.250 31 -3 15.936 26 223.366
Ελλάδα 28 4.940 24 +4 15.905 35 -11 15.074 27 209.043
Τσεχία 29 4.860 27 +2 14.256 26 +1 19.098 28 206.738
Μεξικό 31 4.515 29 +2 14.190 28 +1 16.607 29 201.540
Νορβηγία 25 5.736 30 -5 13.328 33 -3 15.800 30 190.800
Χονγκ Κονγκ 34 4.186 31 +3 13.208 36 -5 14.145 31 189.621
Σιγκαπούρη 36 2.827 33 +3 12.798 30 +3 16.086 32 182.169
Πορτογαλία 38 2.662 32 +6 13.116 27 +5 18.447 33 179.134
Ν. Αφρική 33 4.189 36 -3 10.242 29 +5 16.215 34 154.857
Ν. Ζηλανδία 30 4.540 37 -7 9.952 40 -3 11.270 35 149.301
Μαλαισία 51 940 34 +17 11.043 23 +11 24.503 36 148.844
Αργεντινή 35 4.036 39 -4 9.443 41 -2 10.679 37 138.788
Ουκρανία 26 5.670 43 -17 6.887 45 -2 8.931 38 131.490
Ουγγαρία 32 4.287 40 -8 8.292 46 -6 8.680 39 130.299
Ιρλανδία 39 2.573 38 +2 9.502 42 -4 10.159 40 123.585
Ρουμανία 43 1.882 35 +8 10.891 38 -3 12.091 41 122.884
Αίγυπτος 37 2.796 41 -4 8.087 37 +4 13.415 42 117.104
Ταϊλάνδη 48 1.186 42 +6 7.971 39 +3 11.394 43 104.982
Σαουδική Αραβία 42 1.193 52 -6 4.126 34 +16 15.286 44 87.643
Χιλή 44 1.708 44 6.275 44 9.069 45 86.521
Πακιστάν 52 874 45 +7 6.088 43 +2 9.954 46 78.219
Σλοβακία 40 2.413 50 -10 4.352 47 +3 6.459 47 70.964
Κροατία 45 1.663 46 -1 5.262 52 -6 5.186 48 69.675
Σλοβενία 46 1.406 47 -1 4.558 53 -6 5.000 49 62.170
Βουλγαρία 41 2212 54 -13 3620 57 -3 3.348 50 54.894

Η ταχύτερη αύξηση επιστημονικών εργασιών στην Ελλάδα εμφανίσθηκε στην δεκαετία 1999-2009 όπου ο αριθμός σχεδόν τριπλασιάσθηκε. Σ’ αυτό το διάστημα η ταχύτητα αύξησης των εργασιών στην Ελλάδα ήταν διπλάσια από την αντίστοιχη στο σύνολο της Δυτικής Ευρώπης, στις ΗΠΑ ή στο Ηνωμένο Βασίλειο (Πίνακας 2). Σ’ αυτή τη χρυσή δεκαετία εισήλθαν στα Ελληνικά ΑΕΙ ικανοί και φιλόδοξοι νέοι ερευνητές, το επιστημονικό έργο αποτέλεσε προϋπόθεση επιλογής και εξέλιξης των καθηγητών ΑΕΙ και της διεκδίκησης ερευνητικών έργων, αναπτύχθηκαν ερευνητικές ομάδες με υποψήφιους διδάκτορες και μεταδιδακτορικούς φοιτητές, κ.λπ.

Από το 2006 ως το 2009 η Ελλάδα διατηρούσε σταθερά την 24η θέση παγκοσμίως σε δημοσιεύσεις εργασιών.  Μια θέση καλή, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος της χώρας καθώς και την ιστορικά καθυστερημένη ανάπτυξη των ΑΕΙ και πολλών επιστημονικών κλάδων που ούτε καν προϋπήρχαν πριν 35 χρόνια (π.χ. επιστήμες εκπαίδευσης, ψυχολογίας, αθλητισμού κ.λπ.). Τα δεδομένα αυτά που σήμερα παρέχει η SCimago μάλλον δεν ήταν διαθέσιμα το 2010, όταν ο τότε πρωθυπουργός χωρίς στοιχεία κατηγορούσε τα Ελληνικά ΑΕΙ, προφανώς για να περάσει τότε ο νόμος Διαμαντοπούλου, αλλά ίσως και για να προωθήσει τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, που ευαγγελιζόταν, στην Ελλάδα.

Ο νόμος Διαμαντοπούλου δεν είχε καμιά επίδραση στην παραγωγή επιστημονικού έργου, άλλωστε κανένας νόμος από μόνος του δεν αρκεί για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, αν δεν δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες που άμεσα επηρεάζουν την έρευνα. Σήμερα δεν υπάρχει κανένα αξιόπιστο ερευνητικό στοιχείο ότι η δημιουργία ιδιωτικών ΑΕΙ στην Ελλάδα θα βελτιώσει την ερευνητική απόδοση της χώρας. Σε κάποιες χώρες της ανατολικής Ευρώπης όπου δημιουργήθηκαν κάποια ιδιωτικά ΑΕΙ, όπως η Ουγγαρία ή η Βουλγαρία, όχι μόνο δεν υπήρξε καμιά βελτίωση αλλά οι χώρες αυτές έχασαν 14 και 16 θέσεις αντίστοιχα στην διεθνή κατάταξη των επιστημονικών εργασιών από το 1996 ως το 2014.
Από το 2010 η Ελλάδα άρχισε κάθε χρόνο να χάνει θέσεις (2010=25η, 2011=28η, 2012=29η, 2013=32η) με τη χειρότερη χρονιά το 2014 όπου βρέθηκε στην 35η θέση. Παρόμοια πτώση σ’ αυτό το διάστημα δεν εμφανίσθηκε σε καμιά άλλη χώρα του κόσμου.  Το 2014 ήταν η πρώτη χρονιά όπου παρουσιάστηκε σημαντική μείωση των εργασιών αντί για αύξηση ή έστω διατήρηση.  Θα πρέπει να επισημανθεί ότι οι εργασίες που δημοσιεύτηκαν το 2014 αναφέρουν αποτελέσματα ερευνών που ξεκίνησαν περίπου δύο χρόνια νωρίτερα.  Άρα τα αίτια της μείωσης των άρθρων πρέπει να  αναζητηθούν μεταξύ 2010 και 2013, ενώ αυτή η τάση προοιωνίζει ότι και ο αριθμός δημοσιευμένων εργασιών έως και το 2017 θα εμφανίζεται όλο και πιο αρνητικός. Η κατάσταση θα χειροτερεύσει ακόμη περισσότερο μετά το 2017, αν δεν γίνουν άμεσα επενδύσεις στα ΑΕΙ.

Από το 2010 και μετά δεν δόθηκε ούτε μία νέα θέση στα Ελληνικά ΑΕΙ, ενώ χιλιάδες καθηγητές ΑΕΙ έχουν συνταξιοδοτηθεί ή έχουν φύγει στο εξωτερικό. Η ροή συνταξιοδότησης δεν πρόκειται ν’ αλλάξει με το νέο ασφαλιστικό, διότι τα τελευταία χρόνια, για λόγους οικονομικούς, οι καθηγητές ΑΕΙ ήδη εξαντλούσαν το περιθώριο να βγουν σε σύνταξη στην ηλικία των 67 ετών. Ταυτόχρονα, χιλιάδες θέσεις νέων ερευνητών που εργαζόταν ως συμβασιούχοι στα ΑΕΙ ακυρώθηκαν σε μια νύχτα, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς τους νέους ερευνητές να σταματήσουν να παράγουν ερευνητικό έργο στην Ελλάδα (οι περισσότεροι έφυγαν και από τη χώρα).
Πίνακας 2.  Αριθμός εργασιών με αναφορές κατ’ έτος στην Ελλάδα, στη Δ. Ευρώπη, στις ΗΠΑ και στο Η.Β.

 

Ελλάδα Σύνολο Δυτικής Ευρώπης1 Ηνωμένες Πολιτείες Ηνωμένο Βασίλειο
1996 4,940 332,934 323,888 79,642
1997 5,338 356,135 323,809 83,721
1998 5,441 355,171 316,482 83,720
1999 5,591 356,472 312,483 82,921
2000 6,239 367,438 319,835 86,357
2001 6,592 364,213 313,706 81,002
2002 7,205 373,282 330,085 83,482
2003 8,190 407,981 361,329 92,126
2004 9,753 445,733 403,327 100,779
2005 11,582 497,289 441,913 111,833
2006 13,386 522,700 453,567 118,167
2007 13,959 543,101 448,181 123,175
2008 14,889 561,467 456,679 124,392
2009 15,905 599,659 483,914 132,864
2010 15,902 617,125 503,288 136,493
2011 16,134 646,407 521,487 142,110
2012 16,604 672,693 532,342 147,414
2013 16,319 684,111 535,129 151,522
2014 15,074 633,930 494,790 141,425

 

1 Η στήλη της Δ. Ευρώπης περιλαμβάνει και το Η.Β.   Το Η.Β. δίνεται χωριστά στην τελευταία στήλη, επειδή είναι η χώρα με τη μεγαλύτερη παραγωγή ερευνητικού έργου στη Δ. Ευρώπη.

Φυσικά κάποιος θα αναρωτηθεί αν στη σημερινή συγκυρία οι επενδύσεις στα ΑΕΙ έχουν προτεραιότητα σε σχέση με τις επενδύσεις στα νοσοκομεία και στα σχολεία. Προφανώς πρέπει να υπάρξει ισορροπία. Η έλλειψη προσωπικού στα ΑΕΙ δεν χειροτερεύει απλά το επιστημονικό έργο και την ποιότητα εκπαίδευσης των φοιτητών. Θα απονευρώσει κάθε σοβαρή προσπάθεια ανάπτυξης της χώρας σε νέες βάσεις, όπου η καινοτομία και οι επενδύσεις με βάση την έρευνα και την επιστημονική αξιολόγηση πλάνων, διαδικασιών, προϊόντων και υπηρεσιών θα πρέπει να είναι ο κανόνας στη νέα εποχή. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

tvxs.gr

Σχετικά Με Το Συντάκτη

N.

Αφήστε Ένα Σχόλιο

1 × one =

Simple Share Buttons